Geschreven door: Gerard ten Bulte
José Maatje werd in 1975 als dertienjarig meisje van de Worp opeens de mascotte van de opnames van A Bridge Too Far in Deventer. En dat allemaal door een briefje dat zij stuurde naar de gemeente Deventer. ‘Ik heb heel veel opnames gezien.’
‘Ik woonde in 1975 bij mijn vader, moeder en twee zusjes op de Worp. Toen in de zomer van dat jaar bekend werd dat de filmopnames voor A Bridge Too Far in Deventer zouden plaatsvinden, was ik net 13 jaar. Ik zou na de zomervakantie voor het eerst naar de middelbare school aan het Spijkerpad aan de overkant van de Wilhelminabrug gaan. De gemeente publiceerde het draaiboek met de gevolgen van de filmopnames voor Deventer en omstreken’, weet José. ‘De afsluiting van de Wilhelminabrug voor opnames zou mij direct raken’, vertelt José. ‘Ik moest namelijk elke dag via de brug naar mijn nieuwe school en weer terug. Bijdehand als ik toen was, heb ik de gemeente Deventer een brief gestuurd van de volgende strekking: Ik vond het niet eerlijk dat alleen grote mensen mochten meebeslissen over het al dan niet doorgaan van de filmopnames in Deventer. Ook schreef ik van het feit dat ik en vele anderen elke dag voor half negen ’s ochtends over de brug moesten. Die zouden dan allemaal met het pontje moeten en dat kost allemaal extra zakgeld.’
Cocktailparty op de IJssel
‘In september van dat jaar kreeg ik een brief terug van de gemeente, waarin stond dat de gemeente er niet aan had gedacht dat er zoveel kinderen na 8 uur nog de brug over moesten. Ze beloofden in die brief dat ze zouden overleggen met de filmmaatschappij om de brug pas vanaf half negen te sluiten.’ Een wel heel verrassend antwoord, waar José zelfs nu – 50 jaar later – nog heel enthousiast van wordt, is dat zij een uitnodiging kreeg voor een cocktailparty op 10 oktober 1975 waar de overeenkomst tussen de gemeente en de productiemaatschappij zou worden beklonken.
Dat feestje vond plaats op de boot De IJsselstroom. Jose vertelt: ‘Ik wilde daar natuurlijk graag bij zijn. Speciaal voor de gelegenheid had ik opnieuw een brief geschreven die ik op de boot zou voorlezen aan filmproducent Joseph E. Levine en zijn vrouw. Behalve mijn enthousiasme over dat de film in Deventer opgenomen zou worden, vroeg ik in de brief of ik bij de filmopnames aanwezig mocht zijn. Ik had die brief in het Nederlands geschreven omdat ik toen nog geen Engels sprak.’
Mascotte
‘Tijdens de party werd officieel bekend gemaakt dat de opnames voor een A Bridge Too Far definitief in de zomer van 1976 in Deventer en omstreken zouden plaatsvinden. En ik kreeg daar een wel heel prominente rol. Ik mocht namelijk een bloemetje overhandigen aan Rosalie Levine, de vrouw van producent Joseph E. Levine.’ Roem gloorde, want José werd tijdens die cocktailparty geïnterviewd door Nolly Speyers, journalist van het Deventer Dagblad. De meeste gebeurtenissen rondom A Bridge Too Far heeft zij verslagen. In dat artikel komt ze aan de erenaam mascotte want dat artikel opent met: ‘Het dertienjarige Deventer meisje José Maatje lijkt zo’n beetje de mascotte van het filmteam van Joseph Levine te worden.’
In datzelfde artikel in het Deventer Dagblad lezen we dat op vrijdagmiddag 10 oktober José met de taxi wordt opgehaald. Om half vier begint dan een bootreis op De IJsselstroom die ze meemaakt samen met Levine, regisseur Attenborough, enkele leden van het filmteam, genodigden en mensen van de pers. Later die dag, lezen we, dat ze min of meer als eregast wordt onthaald in de schouwburg met Levine, zijn vrouw, Attenborough, mensen van de gemeente en het bedrijfsleven. José bood daar mevrouw Levine een bloemstuk aan en leest ze haar brief voor waarin ze ook vraagt om de opnames van de film mee te mogen maken.
Filmpas
Een half jaar na het feestje op boot, vonden de eerste opnames in Deventer plaats. ‘Een van de eerste opnames waren in Gorssel. Toen dat bekend werd, werd me ook duidelijk dat ze me vergeten waren uit te nodigen voor de filmopnames.’ José was niet haar mondje gevallen en nam toen zelf het initiatief om op de tweede draaidag bij de Wilhelminabrug regisseur Richard Attenborough aan te klampen. ‘Gelukkig herkende hij me nog en vertelde dat ik een pasje kon vragen in het kantoor aan de Keizerstraat, daar waar nu Hotel Finch zit.’ Enthousiast laat José het pasje zien waarmee ze onbeperkt toegang kreeg tot alle sets. ‘Ik heb heel veel opnames gezien. Daar zag ik ook dat de tekeningen die waren uitgedeeld op de party van 10 oktober 1975 van hoe bepaalde opnames eruit moesten zien, echt letterlijk terug.’
Handtekeningen
‘Tijdens de opnames heb ik ook van bijna alle acteurs en actrices handtekeningen verzameld. Ik heb ze allemaal, behalve die van James Caan. Het leuke was natuurlijk dat je de hele dag rondhing op de set. Je sprak veel mensen, mijn Engels werd steeds beter. En op een dag sprak ik daar een jong meisje, dat bleek de jongste dochter te zijn van Charlie Chaplin.’ ‘Ook heb ik gesproken met Kathryn Morgan, de vrouw van Cornelius Ryan, die al in 1974 was overleden. Hij is de auteur van het gelijknamige boek ‘A Bridge Too Far’, waaraan de film grotendeels is ontleend. Hij Is ook de auteur van het boek ‘The Longest Day’.
Het was in 1976 een komen en gaan van beroemdheden in Deventer. ‘Om dat allemaal mee te maken was heel bijzonder. Je hebt acteurs die zoals we dat hier zeggen van grootsigheid niet weten wat ze doen en er zijn acteurs die heel open en aardig zijn. Acteurs die positief opvielen zijn Sean Connery en Maximilian Schell. Die vond ik heel aardig. Anders was het met Ryan O Neil. Die was altijd zijn tekst kwijt’, vertelt José met een glimlach.
Première
‘Die hele warme zomer in 1976 heb ik vrijwel alle filmopnames bijgewoond.’ Daarna werd het stil in Deventer. n 1977 werd de film uitgebracht en volgde een wereldpremière die in Deventer zou plaatsvinden. Uiteindelijk heeft dit wereldpremière niet in Deventer plaatsgevonden. ‘Wel heb ik de eerste voorstelling van de film in Deventer meegemaakt. Die vond plaatst op 21 juni 1977 in de Cinema Palace in de Lange Bisschopstraat 89 in Deventer. Ik had in Deventer een speciale plaats direct achter de regisseur Richard Attenborough en zijn vrouw. De volgende dag op 22 juni was ik ook uitgenodigd, samen met mijn ouders, voor een première in het City-theater in Amsterdam voor de Europese première. Die was heel bijzonder want ik mocht, samen met mijn ouders, ook aanwezig zijn bij de receptie na de première. Hier was ook Prins Bernhard aanwezig.’
Uiteindelijk werd in 1976 de Wilhelminabrug afgesloten van 16 tot 24 mei en van 21 tot 28 juni. In die dagen bleef de open van 17:00 uur tot 08:30 uur. José herinnert zich dat ze gewoon met de fiets naar school kon, want de overkant was voor fietsers en voetgangers bereikbaar doordat er een rijstrook werd vrijgehouden. ‘En als er werd gefilmd kon het voorkomen dat je even moest wachten.’
Eeuwigdurend
‘Onvergetelijk is het contact dat ik heb opgedaan tijdens de opnames. Zo sprak ik op de set ook met de Engelsman Nick Maley. Via hem kwam ik in contact met zijn moeder, Lesley Maley. Toen zij haar zoon in Deventer bezocht hebben wij haar op sleeptouw genomen. Of eigenlijk nam zij ons op sleeptouw. Zelfs na de filmopnames bleven we elkaar zien. Ze werd als een tweede moeder voor mij. Ik bezocht haar zeker twee keer per jaar in Londen waar zij woonde. We gingen samen op vakantie. Ze is ook getuige geweest bij mijn huwelijk met Hans. Tot haar overlijden in 2005 heb ik een geweldige vriendschap met haar gehad.’ Haar zoon Nick Maley heeft als make-upartiest voor speciale effecten in de Star Wars-filmserie gewerkt en heeft op Sint-Maarten, Philipsburg, zijn eigen museum ‘The Yoda Guy Movie Exhibit’. De brief die ze destijds schreef heeft José sinds kort weer in haar bezit. ‘Eind 2024 werd deze in het Nederlands, op origineel papier van de filmmaatschappij in New York, aangeboden op Marktplaats. Voor €18,28 heb ik de brief kunnen kopen, waardoor ik nu kan vertellen wat ik toen op 10 oktober in 1975 precies heb voorgelezen.’
Kijk ook op abridgetoofar.nl voor informatie over de tentoonstelling in Museum De Waag.
Dit verhaal is tot stand gekomen in samenwerking met het verhalenteam #DeventerVerhalen. #DeventerVerhalen is een initiatief van erfgoedorganisatie Deventer Verhaal in samenwerking met Bibliotheek Deventer en vele andere gemeentelijke partners zoals Raster.
